Verdwenen, maar niet vergeten: Het badstrand van Hollum dat bijna een dorp op zichzelf was

HOLLUM – Wie tegenwoordig vanuit Hollum richting strand gaat, weet ongeveer wat hem te wachten staat. Maar bijna honderd jaar geleden dook aan het einde van de Badweg een wereld op die veel mensen nu nauwelijks meer voor zich kunnen zien: badhuizen, winkels, zomerwoningen, tenten en badgasten. In de duinen stonden ooit rond de veertig gebouwen.

Voor deze aflevering gaan we naar Hollum. En eigenlijk moeten we daarvoor eerst proberen het landschap van nu uit ons hoofd te zetten.

De Badweg deed precies wat de naam zei

De naam Badweg was geen toevallige straatnaam. Het was de weg waarlangs badgasten vanuit Hollum richting het badstrand gingen. Tot ongeveer 1959 werd deze route daarvoor gebruikt.

Wie hem volgde, kwam uiteindelijk niet uit bij een vrijwel leeg duingebied. Aan het einde van de weg lag een hele verzameling gebouwen. Historische beschrijvingen noemen ongeveer veertig bouwwerken.

Daaronder waren twee badhuizen, twee winkels en tientallen zomerwoningen. Ten westen van het dennenbos lag bovendien een tentenkamp.

Dat verandert het beeld behoorlijk. Het strandgebied was niet alleen een plek waar mensen even naartoe liepen om naar zee te kijken. Er werd geleefd, vakantie gevierd, gewerkt, gekocht en verkocht. En er werd uitgegaan.

37 vakantiehuizen in de duinen

Een historische beschrijving van de Tonneduinen spreekt over 37 vakantiehuizen van goede kwaliteit. Daarbij stonden twee badhuizen.

Wie alleen het huidige landschap kent, kan zich dat bijna niet meer voorstellen. Huizen tussen en achter de duinen. Paadjes. Mensen met koffers. Kinderen die naar het strand lopen. Wasgoed misschien buiten. Fietsen tegen een huisje.

En in de zomer een voortdurende stroom badgasten vanuit het dorp. Toerisme op Ameland was zich aan het ontwikkelen. Niet met de omvang en voorzieningen van tegenwoordig, maar de basis van het vakantie-eiland dat wij nu kennen was al duidelijk aanwezig.

Mensen kwamen voor precies dezelfde dingen waarvoor ze nu komen: zee, strand, lucht, ruimte en even weg zijn van thuis.

Een badhuis aan de duinrand

Een van de badhuizen werd gebouwd door Cor Lublink. Het stond aan de rand van de duinen. Dat klinkt als een fantastische locatie. En dat was het waarschijnlijk ook.

Uitzicht op zee, het strand vlakbij en badgasten voor de deur. Maar iedereen die de verhalen van Hotel Scheltema en Strandhotel Steinvoorte heeft gelezen, voelt waarschijnlijk al aankomen wat het probleem was.

De Noordzee houdt geen rekening met een mooie locatie.

Het badhuis van Lublink bleef tot 1935 aan de duinrand staan. Toen maakte duinafslag het noodzakelijk om het gebouw af te breken en verder naar binnen te verplaatsen. Ook andere zomerwoningen moesten door de afslag regelmatig worden verwijderd.

Wat vandaag een veilige plek leek, kon enkele jaren later ineens gevaarlijk dicht bij zee liggen.

En toen was er Kossen

Het tweede badhuis werd in 1928 gebouwd door de familie Kossen. Ook dit gebouw stond aanvankelijk aan de duinrand. En ook Kossen kreeg met hetzelfde probleem te maken: de zee kwam dichterbij.

Het gebouw werd uiteindelijk eveneens naar de binnenzijde van de duinen verplaatst. Maar daarmee was het verhaal bepaald niet afgelopen. Integendeel.

Daarmee kreeg het gebouw een nieuw leven. Kossen werd een plek waar mensen kwamen om te dansen. Later stond het bekend als West End, bij velen ook wel ’t Bakje genoemd.

Het gebouw veranderde dus van functie en naam, maar bleef een plek die bij verschillende generaties herinneringen oproept. Waar de ene generatie het badhuis in de duinen kende, ging een volgende generatie naar Kossen en later naar West End. Zo vertelt één gebouw een verhaal dat meerdere generaties met elkaar verbindt.

Wie heeft er nog gedanst?

Over de geschiedenis van de badhuizen is het nodige terug te vinden, zoals de bouwjaren en de verplaatsingen door duinafslag. Maar ook de tijd dat Kossen en later West End een plek waren waar mensen samenkwamen om te dansen, hoort bij de geschiedenis van Ameland.

Hoe zag de zaal eruit? Welke muziek werd er gedraaid en wie kwamen er over de vloer? Voor veel mensen zullen er herinneringen zijn aan avonden bij Kossen of ’t Bakje.

Die persoonlijke verhalen vormen een mooie aanvulling op de geschiedenis van de gebouwen. Wie er nog herinneringen aan heeft, kan helpen om dit stukje Amelander verleden verder in beeld te brengen.

Vakantie in een andere tijd

Vakantie vieren zag er in de eerste helft van de twintigste eeuw anders uit dan nu. Geen online boekingssite waarop je tientallen foto’s bekijkt voordat je reserveert. Geen reviews. Geen sleutelkluisje met een code in je mail.

Mensen kwamen naar een eiland dat veel verder van het dagelijks leven leek te liggen dan tegenwoordig. En juist die eenvoud had aantrekkingskracht.

Een huisje in de duinen, de zee dichtbij en verder niet veel nodig. Wie oude foto’s van dergelijke vakantiegebieden bekijkt, ziet vaak een ontspannen eenvoud die moeilijk na te bootsen is.

Maar het leven in de duinen had ook een kwetsbare kant. De plek was afhankelijk van zand, wind en zee. En die zee bleef bewegen.

De kust schoof op

Duinafslag is een rode draad in de geschiedenis van Ameland. Wie onze eerdere verhalen over Scheltema en Steinvoorte heeft gelezen, weet hoe dramatisch de gevolgen bij Nes konden zijn.

Bij Hollum gebeurde iets vergelijkbaars. Het westelijke duingebied strekte zich ooit verder richting zee uit dan tegenwoordig. Door afslag verdween steeds meer terrein.

Vakantiehuizen moesten worden afgebroken. Badhuizen werden verplaatst. De veilige afstand tot zee was nooit vanzelfsprekend. Een zomerhuis stond niet op een kaart die voor eeuwig hetzelfde bleef. Het landschap zelf veranderde.

Toen kwam de oorlog

Alsof de zee nog niet genoeg onzekerheid bracht, kwam in 1940 de Duitse bezetting. Het duingebied was militair belangrijk. Op Ameland werden verdedigingswerken aangelegd en delen van het eiland veranderden ingrijpend.

Ook het vakantiegebied bij Hollum kreeg daarmee te maken. Historische bronnen beschrijven dat tijdens de Tweede Wereldoorlog veel vakantiewoningen op last van de bezetter werden gesloopt om ruimte te maken voor bunkers en militaire voorzieningen.

Daarmee verdween in korte tijd een deel van wat in de decennia daarvoor was opgebouwd. Een huisje dat voor een gezin verbonden was met zomervakanties kon ineens in de weg staan voor een oorlog die vanuit heel Europa het eiland had bereikt.

Dat moet een vreemd gezicht zijn geweest: een recreatiegebied dat veranderde in militair terrein.

Na de oorlog kwam de vakantie terug

Maar vakantiegangers keerden terug. Rond 1950 verschenen aan het eerste gedeelte van de Fennenweg caravans.

Ook dat is eigenlijk een klein kantelpunt in de toeristische geschiedenis van Ameland. Het vakantieverblijf veranderde. Naast zomerhuizen en tenten kwam de caravan steeds nadrukkelijker in beeld. De geschiedenis van de Tonneduinen laat zien hoe het toerisme zich ontwikkelde en hoe gebouwen en vakantieverblijven soms plaats moesten maken voor nieuwe plannen.

Het badstrand verhuist

Uiteindelijk veranderde ook het badstrand zelf. Door sterke stroming en grote diepte was veilig zwemmen op de oude locatie niet langer verantwoord. Het badstrand werd daarom verplaatst.

Daarmee verloor ook de Badweg zijn oorspronkelijke functie als route naar precies dát badstrand. De naam bleef. Maar de bestemming veranderde.

En dat is fascinerend. We lopen en fietsen op Ameland dagelijks over wegen waarvan de naam nog vertelt waar mensen vroeger naartoe gingen, terwijl die plek soms allang verdwenen is. De Badweg is eigenlijk een klein stukje geschiedenis op een straatnaambord.

Een landschap zonder ruïnes

Bij een verdwenen fabriek kun je soms nog een muur terugvinden. Bij een oud hotel misschien een fundering. Maar een verdwenen duinlandschap is lastiger vast te pakken.

De zee schuift. Zand verplaatst zich. Nieuwe duinen ontstaan. Paden veranderen. En uiteindelijk kun je op een plek staan waar ooit tientallen gebouwen stonden zonder dat het landschap je dat nog vertelt.

Dat maakt oude foto’s van het badstrand van Hollum extra waardevol. Zet zo’n foto naast een beeld van nu en het lijkt soms alsof je naar twee verschillende eilanden kijkt. Maar het is dezelfde plek. Alleen een andere tijd.

Probeer het eens voor je te zien

We gaan terug naar een zomerdag ergens in de jaren dertig. Vanuit Hollum lopen en fietsen badgasten over de Badweg richting zee.

Verderop staan zomerwoningen in de duinen. Er zijn twee badhuizen. Er zijn winkels. Aan de westkant van het dennenbos staan tenten. Kinderen lopen met handdoeken richting strand. Mensen zitten voor hun vakantiehuis.

Bij Kossen komt later op de dag muziek. Misschien wordt er gedanst. En achter alles ligt de Noordzee.

Het moet levendig zijn geweest. Een kleine vakantiewereld aan de rand van het eiland. Niemand die daar die zomer rondliep, zal voortdurend hebben gedacht dat bijna alles wat hij zag ooit zou verdwijnen. Toch gebeurde precies dat.

De zee wist veel uit, maar niet alles

De zee en de tijd hebben het landschap van de Tonneduinen veranderd. Toch is er nog veel te ontdekken over de plek waar ooit zomerhuizen stonden en badgasten hun vakantie doorbrachten. Oude foto’s en ansichtkaarten kunnen daarbij helpen, net als de herinneringen van mensen die de Tonneduinen, Kossen of West End hebben gekend.

Heb je zelf nog foto’s, ansichtkaarten of verhalen over deze plekken? Persoonlijke herinneringen zijn van harte welkom en kunnen een waardevolle aanvulling zijn op de geschiedenis van dit stukje Ameland.