Rechter wijst eisen in PFAS-zaak af: “Wetenschap en recht lopen pijnlijk uiteen”

De rechtbank in Den Haag heeft de eisen afgewezen in de PFAS-rechtszaak die een brede coalitie van natuur- en milieuorganisaties, waaronder de Friese Milieu Federatie (FMF), in 2025 aanspande tegen de Nederlandse Staat. De rechter oordeelt dat de Staat juridisch niet kan worden verplicht om verdergaande maatregelen te nemen tegen PFAS-vervuiling. Volgens de FMF legt de uitspraak een zorgwekkende kloof bloot tussen wetenschappelijke inzichten en wat juridisch afdwingbaar blijkt.

Teleurstelling en grote zorgen

De FMF is diep teleurgesteld over de uitspraak en maakt zich grote zorgen over de gevolgen voor mens en natuur. “Dizze útspraak jout de yndruk dat de Steat genôch docht om PFAS-fersmoarging te bestriden, wylst dat nei ús miening absolút net it gefal is,” aldus directeur Hans van der Werf van de FMF.  De huidige normen, die mede door de overheid zelf zijn vastgesteld, schieten tekort nu vaststaat dat vrijwel iedere Nederlander PFAS in het lichaam heeft. Deze stoffen breken niet af, stapelen zich op en vormen een blijvend risico voor de volksgezondheid.

Niemand kan PFAS ontwijken

Vrijwel alle Nederlanders hebben PFAS-waarden in hun bloed die boven de gezondheidskundige grens liggen. Blootstelling vindt plaats via drinkwater en voedsel, routes waar mensen zich nauwelijks tegen kunnen beschermen. Iedere dag zonder stevig beleid leidt tot meer vervuiling, grotere gezondheidsrisico’s en hogere kosten voor toekomstige sanering. “Wy sjogge dat PFAS net allinnich in probleem is yn de stêden en it westen fan it lân. Ek hjir yn Fryslân sjogge wy it op ferskate plakken weromkommen. Yn marren, yn sleatten, mar ek by de Fleanbasis Ljouwert.”

Rechter volgt juridisch kader

In de rechtszaak vroegen de organisaties de rechter om de Staat te verplichten verdere PFAS-vervuiling per direct te stoppen, geen vergunningen meer te verlenen voor lozingen, bestaande en historische vervuiling in kaart te brengen en op te ruimen, en te voldoen aan de Europese waterkwaliteitsnormen. Voor die normen heeft de Staat inmiddels uitstel gevraagd. De rechtbank oordeelt dat de Staat binnen het huidige juridische kader voldoende doet, maar stelt tegelijkertijd vast dat de overheid al decennialang op de hoogte is van de schadelijkheid en persistentie van PFAS. Het risico verdwijnt daarmee niet; het recht biedt op dit moment onvoldoende bescherming.

Wetenschap is duidelijk, beleid blijft achter

Al in 2002 concludeerde de OESO dat PFAS persistent is en het risico op ernstige ziekten verhoogt. Recent onderzoek van de European Environment Agency laat zien dat in grote delen van Europa de waterkwaliteitsnormen structureel worden overschreden. Toch blijft effectief ingrijpen uit. Deze uitspraak onderstreept opnieuw het spanningsveld tussen kennis en politieke actie.

Geen vrijbrief voor stilstand

Volgens de FMF ontslaat de uitspraak de Staat niet van haar morele en maatschappelijke verantwoordelijkheid. Juist nu is politieke moed nodig om wetgeving aan te scherpen en verdere vervuiling te stoppen. Een gezonde leefomgeving is een mensenrecht en mag nooit ondergeschikt worden gemaakt aan economische belangen.

Vervolgstappen

Voor de FMF is deze uitspraak geen eindpunt. De betrokken organisaties beraden zich op vervolgstappen, waaronder een mogelijk hoger beroep. Hans van der Werf: “It foarkommen fan PFAS yn it miljeu sil de kommende jierren in topprioriteit foar ús bliuwe. Wy sille trochgean mei fjochtsjen foar in PFAS-frij Fryslân.”