Verdiepend onderzoek naar afname zeehonden in Waddenzee van start

WWF-NL steunt pathologisch onderzoek zeehonden: ‘Zeehond is kanarie in de kolenmijn voor de Waddenzee’

Dierenartsen van het WEC (voorheen Zeehondencentrum Pieterburen) en onderzoekers van Universiteit Utrecht starten een pathologisch onderzoek naar de afname van jonge gewone zeehonden in de Waddenzee. Na jaren van stabiele aantallen laten de jaarlijkse tellingen van de Trilateral Seal Expert Group (TSEG) zien dat er wel veel pups worden geboren, maar dat opvallend veel dieren hun eerste levensjaar niet overleven. De terugloop van deze belangrijke toppredator kan grote gevolgen hebben voor het evenwicht in het Waddengebied. Het onderzoek wordt mogelijk gemaakt dankzij steun van het Wereld Natuur Fonds Nederland (WWF-NL).

Onderzoeksproject van start

Het WEC (Werelderfgoedcentrum Waddenzee) in Lauwersoog heeft sinds 2012 (voorheen in Pieterburen) volgens een vast protocol dood gevonden zeehonden uit het gehele Waddengebied onderzocht. Hoewel deze waardevolle data al jarenlang worden verzameld, zijn ze nog nooit volledig geanalyseerd of gepubliceerd. Een bijdrage van WWF-NL maakt het nu mogelijk om aan de hand van deze data wetenschappelijk onderzoek te starten naar de afname van gewone zeehonden in de Waddenzee. De afgelopen jaren worden er minder zeehonden geteld, maar wel een hoog aantal pups waargenomen. Waar deze pups blijven is onbekend. Een deel van het antwoord hierop ligt mogelijk versleuteld in dode zeehonden. Het onderzoeksproject “Monitoring dood gevonden zeehonden 2012–2025” wordt uitgevoerd door het WEC in Lauwersoog en bij de faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht.

Data van 2.300 zeehonden ter beschikking

Ana Rubio-Garcia, hoofd onderzoek en dierenarts bij het WEC, is blij dat dit onderzoek nu kan plaatsvinden. “Sinds de uitbraak van het zeehondenvirus in 1988 is het Zeehondencentrum al betrokken bij het onderzoeken van dood gevonden zeehonden,” zegt ze. “In 2012 hebben we ons protocol herzien en sindsdien op een vaste manier de dieren onderzocht. Inmiddels hebben we data van ongeveer 2.300 zeehonden.”

Analyse van deze data en opgeslagen monsters kan nu waardevolle inzichten bieden. “Het ontbrak ons aan de middelen om de data volledig uit te werken, omdat ons werk vooral draait om het opvangen van zeehonden. Onderzoek doen we wel, maar meestal via tijdelijke projecten. Dankzij deze bijdrage kunnen we nu eindelijk dit waardevolle onderzoek uitvoeren, precies op het moment dat het extra relevant is.”

Strandingsonderzoek Universiteit Utrecht

WEC en Universiteit Utrecht werken al langere tijd samen in strandingsonderzoek van zeehonden. Sinds vorig jaar wordt een aantal dode zeehonden naar Utrecht gebracht voor pathologisch onderzoek aan de faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht. Deze worden projectmatig onderzocht.

Bioloog Lonneke IJsseldijk, hoofd van het Strandingsonderzoek: “Sinds 2008 doen we onderzoek naar de doodsoorzaak van gestrande bruinvissen, later ook de grotere zeezoogdieren zoals walvissen en dolfijnen. We zijn dan ook blij dat we onze blik kunnen verbreden naar zeehonden, om hun afname in het Waddengebied verder te onderzoeken. Als toppredatoren zijn zij een belangrijke graadmeter voor de gezondheid van het ecosysteem. Met dit onderzoek hopen we samen de oorzaken van hun terugloop te achterhalen en zo meer inzicht te krijgen in de staat van deze dieren en hun leefgebied.”

Gesteund door WWF-NL

Volgens WWF-NL is het essentieel om meer inzicht te krijgen in het ecosysteem van de Waddenzee. Kirsten Haanraads, Hoofd Nederland Programma van WWF-NL, licht toe: “De gewone zeehond is de kanarie in de kolenmijn voor de Waddenzee. Na 40 jaar succes door het terugdringen van jacht en vervuiling krimpt de gewone zeehondenpopulatie weer. Wij hopen dat de uitkomsten van het onderzoek ons kunnen leren hoe we meer kunnen betekenen voor de gewone zeehond en alles wat leeft in de Waddenzee.”

Eerder onderzoek

Tot nu toe zijn er verschillende mogelijke verklaringen gegeven voor de verdwijning van de dieren, maar tot dusver is geen enkele bewezen. Daarom heeft de overheid in 2024 Hogeschool Van Hall Larenstein de opdracht gegeven om te onderzoeken waarom de dieren verdwijnen. Onderdeel van dit onderzoek is het in kaart brengen van relevante stakeholders en de gegevens die zij verzameld hebben.

Een heel duidelijk gemis is dat er weinig bekend is over gevonden dode zeehonden in de aflopen jaren. Het onderzoek dat WEC en Universiteit Utrecht nu kunnen starten met steun van WWF-NL biedt mogelijkheid de data te analyseren en om te zetten in publicaties.

Foto (C): Jelle Boontje